Kad god se u Crnoj Gori primakne neki istorijski rasplet, a zatvaranje poglavlja i formalni ulazak u Evropsku uniju to svakako jesu, albanski politički prvaci urade ono što su uradili i pred referendum 2006. godine, i pred ulazak u NATO, i pred svake iole važne izbore. Sjednu za isti sto, progutaju lične sujete, spakuju partijske programe u jednu fasciklu i ispostave zajednički račun. To se zove pragmatizam. Sa druge strane, u srpskom političkom korpusu, scenario je uvijek isti, duboko ukorijenjen u našem poslovičnom usudu: dok kuća gori, lideri se svađaju oko toga ko će da drži crijevo, a ko je od njih „profesionalniji“ vatrogasac.
Zbog toga danas, dok Crna Gora hvata poslednji voz za Brisel, Srbi ne da nemaju zajednički front, nego svedočimo potpunoj atomizaciji jedne scene koja je nekada, makar na papiru, djelovala monolitno.
Glavna linija fronta već dugo nije na relaciji sa tradicionalnim političkim protivnicima, već se iskopala tamo gdje boli najviše – između nekadašnjih političkih saboraca. Razlaz Andrije Mandića i Milana Kneževića, te dvije ključne figure bivšeg Demokratskog fronta, odavno je prestao da bude javna tajna i postao je paradigmatičan primer kako se lične sujete i strateški ćorsokaci lome preko leđa birača.
Mandić je, obukavši odijelo predsjednika Skupštine, izabrao put institucionalnog pragmatizma. Shvatio je da se u Brisel ne ide sa podignuta tri prsta i zapaljivom retorikom iz devedesetih, pa je svoju politiku prekomponovao u evropski narativ, tijesno sarađujući sa Milojkom Spajićem kako bi sačuvao poluge vlasti. No, taj zaokret ka briselskim salonima koštao ga je bliskosti sa Beogradom, gdje se na njegov „novi kurs“ gledalo sa priličnim podozrenjem.
Knežević je, s druge strane, izabrao ulogu čuvara vatre i beskompromisnog opozicionara unutar same vlasti. Povlačenjem svojih kadrova iz vlade na državnom i lokalnom nivou, on je praktično poručio da odbija Mandićevu „meku“ i salonsku borbu. Za Kneževića, prava Srba se brane tvrdim identitetskim ucjenama i direktnom, bespogovornom vezom sa do juče zvaničnim Beogradom. Rezultat? Dva lidera, iz dvije različite tradicije – jedan iz Narodne stranke, drugi iz tvrdog jezgra SNP-a – danas govore jezicima koji se ne razumeju. Jedan vjeruje u reforme i fotelje, drugi u ulične pritiske i prijetnje rušenjem sistema. Između ta dva koncepta nema, niti može biti, zajedničkog imenitelja.
Da stvar bude gora, u taj prazan prostor između dva suprotstavljena ega uskočila je armija političkih marginalaca i instant-lidera. To je takozvani „Dajkovićev sindrom“ crnogorske politike. Riječ je o fejsbuk i tik-tok jurišnicima koji nemaju ni partijsku infrastrukturu, ni realno uporište u narodu, ali imaju pametne telefone i višak slobodnog vremena. Njihov jedini zadatak je parazitiranje na krupnim nacionalnim i religijskim temama radi sakupljanja jeftinih klikova. Oni ne grade bedeme za zaštitu srpskog naroda pred ulazak u EU; oni banalizuju srpsko pitanje, pretvarajući ga u estradni performans. Konstantnim napadima na veće srpske aktere, oni podižu sopstvenu ucenjivačku cijenu pred lokalne izbore, unoseći zamor i odbojnost kod umjerenog dijela biračkog tijela koji je prosto sit galame bez pokrića.
A suština je u tome da je narod odavno prerastao svoje samozvane lidere. Srpski narod u Crnoj Gori je tokom istorijskih litija pokazao čudesan stepen zrelosti, dostojanstva i sposobnosti da se ujedini oko suštinskih vrijednosti, mimo i iznad bilo koje partijske knjižice. Ta svenarodna, iskrena energija je, nažalost, po ko zna koji put rasuta i zloupotrijebljena od strane političke elite koja pati od viška sujete, a hroničnog manjka vizije.
Tradicionalni lideri su izgubili monopol na srpstvo. Pojavom novih političkih snaga, poput Pokreta Evropa sad ili Demokrata, ogroman broj Srba je shvatio da odbrana identiteta ne mora da isključuje ekonomski napredak, veće plate i članstvo u EU. Umjesto da ponude modernu, proevropsku srpsku politiku koja bi bila most, a ne kočnica, naši samozvani tribuni su se povukli u rovove, optužujući sopstvene glasače za izdaju.
Dok god srpska politička scena bude zavisila od toga da li su Mandić i Knežević popili kafu i koliko je lajkova dobio neki politički mikro-influenser, zajedničkog fronta neće biti. Albanci će i dalje, sa svojih nekoliko procenata, diktirati uslove i uzimati ključne resore, jer znaju šta je državni i nacionalni interes. Srbi će, sa trećinom stanovništva, ostati taoci ličnih animoziteta svojih lidera. Crna Gora će svoja otvorena pitanja i prava naroda rešavati po pravilima iz Brisela. Nažalost po srpske partije, ta pravila će pisati neki evrobirokrate, a ne podijeljeni i posvađani lideri koji su davno zaboravili koga zapravo predstavljaju.
