Dok se u javnosti godinama slušaju obećanja o regionalnom razvoju i zaustavljanju migracija, realnost na sjeveru Crne Gore svjedoči o potpuno drugačijem scenariju. Ključni generator propadanja sjevernih opština nijesu samo geografska izolovanost ili nedostatak resursa, već sistemska bolest koja je decenijama metastazirala – partitokratija i neselektivno partijsko zapošljavanje.
Lokalne samouprave na sjeveru, umjesto da budu motori razvoja, pretvorene su u partijske biroe za zapošljavanje, čime su direktno ugrožene finansije, institucije i opstanak stanovništva na ovim prostorima.
Opštinski budžeti prerasli u „fondove za plate“
Prva i najvidljivija posljedica partijskog krojenja lokalne administracije jeste finansijski slom. Broj zaposlenih u opštinama na sjeveru višestruko prevazilazi stvarne potrebe i evropske standarde efikasnosti.
Rezultat toga su budžeti koji su izgubili svoju razvojnu funkciju. Gotovo sav izvorni prihod opština, uz obilne dotacije iz državnog Egalizacionog fonda, odlazi isključivo na bruto plate glomazne administracije. Za kapitalne investicije, sanaciju puteva, izgradnju vodovoda ili podršku lokalnoj privredi ostaju samo mrvice. Mnoge opštine funkcionišu u stanju hronične blokade računa, dok se dugovi za poreze i doprinose gomilaju, ostavljajući dugoročne posledice po buduće generacije.
Egzodus struke i mladosti pod pritiskom partijske knjižice
Najteži udarac koji su partitokratija i negativna selekcija nanijele sjeveru jeste demografska katastrofa. Kada partijska knjižica postane jedini važeći dokument i ključni uslov za dobijanje posla, obrazovani, sposobni i dostojanstveni mladi ljudi gube svaku nadu.
U potrazi za sistemom u kojem se vrednuju znanje i trud, oni masovno napuštaju svoja rodna mjesta, seleći se ka centralnoj regiji, primorju ili van granica Crne Gore. Na sjeveru ostaje sve starije stanovništvo, dok lokalne institucije trajno gube ljudski kapital i stručnjake koji bi jedini bili sposobni da pokrenu reforme.
Paraliza institucija i loš kvalitet usluga
Kada se administracija puni po ključu podobnosti, a ne sposobnosti, rezultat je potpuna neefikasnost sistema. Pozicije menadžera, načelnika i rukovodilaca često pokrivaju kadrovi bez adekvatnog iskustva i vizije.
Građani sjevernih opština zbog toga plaćaju skupu, a dobijaju sporu i nefunkcionalnu uslugu. Lokalne samouprave nemaju administrativne kapacitete da kreiraju kvalitetne projekte, privuku strane investicije ili apliciraju za pretpristupne fondove Evropske unije, čime se propuštaju stotine miliona eura bespovratne pomoći.
Ucjena umjesto perspektive
Poseban problem predstavlja mehanizam zapošljavanja na određeno vrijeme ili kroz ugovore o djelu, koji se drastično intenzivira uoči svakog izbornog ciklusa. Taj model direktno služi za političke ucjene i obezbjeđivanje glasova. Umjesto stabilne ekonomske perspektive, građanima se nudi privremeni opstanak na opštinskim jaslama, čime se stvara začarani krug zavisnosti od političkih moćnika.
Sjever Crne Gore ima ogroman prirodni potencijal – od poljoprivrede i šumarstva, do turizma i hidroenergetike. Međutim, sve dok su opštine zarobljene partijskim interesima, a institucije pretvorene u fabrike za partijske uhljebe, resursi će ostati neiskorišćeni, a sjever će nastaviti da se prazni. Ozdravljenje lokalnih samouprava i uvođenje oštre meritokratije nijesu više stvar političkog izbora, već goli uslov biološkog i ekonomskog opstanka ovog regiona.
