Suočavanje sa prošlošću na Balkanu najčešće liči na politički supermarket – svako bira ono što mu odgovara, dok se neprijatne činjenice guraju pod rafove zaborava. U crnogorskom političkom i društvenom prostoru, gdje se lekcije o antifašizmu često koriste kao moneta za potkusurivanje i dokazivanje moralne superiornosti, jedna tema uporno razotkriva dvostruke aršine: istorijska uloga i nasljeđe Osmana Rastodera.
Zemaljska komisija za utvrđivanje zločina okupatora i njihovih pomagača proglasila je Osmana Rastodera za ratnog zločinca 25. decembra 1945. godine. Optužbe su bile teške i nedvosmislene: saradnja sa italijanskim i njemačkim okupatorom, vođenje Muslimanske milicije, ubistva, paljenja kuća i pljačka imovine na prostoru Gornjeg Bihora. Istorijski fakti iz tog perioda ne ostavljaju prostor za dilemu o tome na kojoj se strani u Drugom svjetskom ratu formalno nalazila ova formacija.
Međutim, decenijama kasnije, svjedočimo agresivnom pokušaju revizije istorije koji ne dolazi sa margina, već iz samog srca političkih i kulturnih elita koje se deklarativno kunu u građansku i evropsku Crnu Goru. Kada pojedini akteri pozivaju na čišćenje javnog prostora od retrogradnih ideologija, prava adresa za preispitivanje trebala bi da bude upravo unutar njihovih redova.
Dokumentarni filmovi poput onog Avda Huseinovića pod nazivom „Osman ef. Rastoder – Oslobađanje zaborava“, finansirani i promovisani od strane bošnjačke dijaspore, pokušavaju da od proglašenog ratnog zločinca naprave heroja i spasitelja. U toj matrici, istoričari poput Šerba Rastodera pribjegavaju semantičkim akrobacijama tvrdeći da je Osman „proglašen, a ne osuđen“, relativizujući prirodu milicije kao puke „samoodbrambene formacije“.
Najopasniji momenat, ipak, nastaje kada istorijski revizionizam uđe u zvanične političke institucije. Izjava funkcionera Bošnjačke stranke i tadašnjeg predsjednika Skupštine opštine Petnjica, Adnana Muhovića – da je Rastoder „vrlo značajna ličnost u Bošnjaka koja je branila Bihor od četnika“ i da njegovo ime na ulicama nije provokacija – ogolila je suštinu problema. Može li se graditi građansko društvo ako se sopstveni saradnici okupatora pravdaju „specifičnim istorijskim okolnostima“, dok se tuđi s pravom osuđuju?
Niko ne spori pravo bošnjačkom narodu na sjećanje na sopstvene žrtve i stradanja. Ta stradanja su bila stvarna, masovna i užasna. Ali odbrana naroda se ne može rehabilitovati kroz glorifikaciju čovjeka koji je bio dio fašističkog aparata.
Zato, prije nego što se upru prsti u tuđe ideološke devijacije – a materijala za to u Crnoj Gori ima napretek – politički lideri i kulturni poslenici iz bošnjačkog korpusa moraju pokazati hrabrost. Ako je antifašizam zaista temeljna vrijednost modernog društva, onda nema mjesta selektivnoj amneziji. Poruka je jasna: počnite iz svojih redova, osudite sopstvene kolaboracioniste i pokažite da principi važe jednako za sve. Sve ostalo je samo jeftino političko licemjerje.
