Istorija se na Balkanu rijetko ponavlja kao farsa. Mnogo češće se vraća kao ogledalo našeg sopstvenog pristajanja na poniženje. Danas, trideset i kusur godina nakon raspada zajedničke države, svjedočimo paradoksalnom geopolitičkom fenomenu: Crna Gora, koja je vijekovima ljubomorno čuvala svoj suverenitet, dobrovoljno je pristala na status političkog taoca zvaničnog Zagreba. Pod plaštom „evropskih integracija“ i „dobrosusjedskih odnosa“, zvanična Podgorica danas proživljava modernu, suptilniju, ali ništa manje pogubnu verziju političkog vazalstva.
Kada vam susjedna država proglasi potpredsjednika Vlade i šefa parlamenta za persona non grata samo zato što su se drznuli da osude genocid u Jasenovcu, a vaš državni vrh na to odgovori nemuštim saopštenjima i obećanjima o „vječnom prijateljstvu“, to više nije diplomatija. To je sindrom političkog sluge.
Ono što prosječan posmatrač vidi kao diplomatski spor oko školskog broda „Jadran“, stijene na Prevlaci ili sramne spomen-ploče u Morinju, zapravo je duboki ideološki kontinuitet. Nije potrebno mnogo kopati po istorijskim arhivima da bi se prepoznala matrica koja se danas ponovo nudi Crnoj Gori.
Svojevremeno je Savić Marković Štedimlija, crnogorski konvertit i potonji ustaški saradnik, razrađivao pseudoistorijsku tezu o „Crvenoj Hrvatskoj“. Cilj je bio jednostavan: iščupati Crnu Goru iz njenog prirodnog, vjekovnog srpskog i pravoslavnog identitetskog koda, te je prekomponovati u pukog satelita i antipod svemu što dolazi iz Beograda. Tokom Drugog svjetskog rata, Sekula Drljević je pod pokroviteljstvom Ante Pavelića i NDH pokušao da realizuje taj projekat na bazičnoj mržnji i potpunoj potčinjenosti Zagrebu.
Pogledajmo današnju Crnu Goru. Zar tekst na ploči u Morinju – koji je sramno postavljen tako da abolira tadašnje crnogorsko rukovodstvo, a svu krivicu svali na maglovitu „velikosrpsku agresiju“ – nije direktna materijalizacija Štedimlijine ideologije? Kada današnji Zagreb uslovljava Crnu Goru na svakom koraku, on zapravo traži da Podgorica dokaže svoju „pravovjernost“ tako što će gaziti po sopstvenom istorijskom pamćenju. Tragično je što u današnjoj crnogorskoj eliti Zagreb lako pronalazi moderne izvođače tih radova.
Najveći grijeh ove političke epohe nije u agresivnosti Zagreba – oni samo koriste poziciju moći unutar Evropske unije. Grijeh je u kapitulaciji onih snaga unutar Crne Gore koje su na vlast došle na talasu veličanstvenih litija i obećanja da će srušiti DPS-ov identitetski inženjering.
Danas dio srpskih ili prosrpskih stranaka, uljuljkan u ministarske fotelje i funkcije „po dubini“, mirno posmatra ovo puzajuće poniženje. Zarad opstanka u vlasti i aplauza iz zapadnih ambasada, prećutno se pristaje na to da Zagreb ima pravo veta na crnogorsku istoriju, kulturu i spoljnu politiku. Ta vrsta oportunizma, gdje se retorika koristi za dizanje rejtinga pred izbore, a u praksi saginje glava pred svakim hrvatskim ultimatumom, rađala je i hrani pomenuto poltronstvo.
Ipak, posebnu ulogu u ovom procesu igra Demokratska Crna Gora na čelu sa Aleksom Bečićem. Partija koja je svoj politički brend izgradila na paroli „Pobjede, a ne podjele“ i bježanju od identitetskih tema, danas je ogoljena kao ključni stub političke mimikrije. Demokrate su godinama skupljale glasove naroda kojem je bilo dosta DPS-ovog progona svega srpskog. Obećavali su principe, a isporučili – savršenu savitljivost kičme.
Kada je Aleksa Bečić proglašen za nepoželjnu osobu u Hrvatskoj, šta smo dobili kao odgovor? Državničko dostojanstvo? Recipročne mjere? Ne, dobili smo defanzivno pravdanje i ponavljanje fraza o „evropskom putu“. Demokrate na lokalu i državnom nivou redovno guraju pod tepih pitanja Prevlake i nelegalne ploče u Morinju, plašeći se da bi bilo kakav čvrst stav mogao narušiti njihovu brižljivo klesanu sliku „kooperativnih evropejaca“.
Njihov politički kredo postao je jasan: zadržati fotelje po svaku cijenu, pa makar cijena bila to da zvanični Zagreb piše narative po Crnoj Gori. To bježanje od sopstvenog naroda i istorije, u strahu od zamjeranja susjedu koji vas otvoreno ucjenjuje, predstavlja vrhunac modernog poltronstva.
Crna Gora danas ne pati od nedostatka suvereniteta jer joj ga neko otima spolja, već zato što ga njeni vladari jeftino krčme iznutra. Pristajući na ulogu taoca zvaničnog Zagreba, i dopuštajući da se nad njom sprovodi modernizovana verzija starih, opasnih geopolitičkih koncepata, Crna Gora rizikuje da izgubi ono najvažnije – svoje unutrašnje dostojanstvo. A narod koji dostojanstvo zamijeni za ministarske fotelje i obećanja iz Brisela, na kraju ostane i bez fotelja, i bez Brisela, i bez sebe samog.
