U susret novim izborima, prosrpski politički blok u Crnoj Gori ponovo se nalazi na istorijskoj i strateškoj raskrsnici, zarobljen između neugasivih ličnih sujeta svojih lidera i neumoljive matematičke logike izbornog sistema.
Nekadašnji monolitni Demokratski front (DF) danas je tek politička uspomena. Umjesto proklamovanog jedinstva, javnost svjedoči ogorčenom ratu do istrebljenja na liniji Nova srpska demokratija (NSD) – Demokratska narodna partija (DNP). Dok se koplja lome oko kontrole nad resursima i lokalnim parlamentima, ključno pitanje glasi: kako će srpske partije izaći na izbore, a da u međusobnim prepucavanjima ne progutaju sopstvenu političku budućnost?
Pukotina na vrhu: Od saboraca do „sluga bivšeg režima“
Dugogodišnji politički brak Andrije Mandića i Milana Kneževića već duže puca po šavovima, ali je kulminacija sukoba u Podgorici ogolila sve unutrašnje animozitete. Odluka DNP-a da podrži koncept koji favorizuje lidere poput Srđana Perića za ključne funkcije, u NSD-u je ekspresno i bez uvijanja krštena kao „politička služba DPS-u“.
S druge strane, rovovska borba se vodi i na sjeveru države. Odbijanje odbornika Mandićeve stranke u Pljevljima da po automatizmu podrže Kneževićeve radikalne identitetske inicijative – poput hitnog otpriznavanja Kosova na lokalnom nivou – pokazalo je da pukotina nije samo kozmetička, već duboko koncepcijska. NSD pokušava da zadrži oreol državotvorne, konstruktivne partije na vlasti, dok DNP ne želi da žrtvuje svoj ideološki radikalizam zarad fotelja.
Formula opstanka: Jedna kolona kao utopija, dvije kao spas
U situaciji kada lideri ne razgovaraju, sinergija stare koalicije „Za budućnost Crne Gore“ djeluje kao naučna fantastika. Zato se pred srpskim blokom otvaraju dva moguća scenarija za ostvarivanje optimalnog učinka:
- Dvije kontrolisane kolone (Optimalan model): Ako je jedinstvo nemoguće, racionalno rješenje je pakt o nenapadanju i podjela u dva jasna tabora. Prvu, institucionalno-ekonomsku kolonu predvodila bi NSD, okupljajući oko sebe SNP i UCG. Ovaj blok bi se obraćao biračima koji cijene stabilnost i učešće u vlasti. Drugu, ideološko-identitetsku kolonu predvodio bi DNP, privlačeći tvrđe nacionalno krilo kroz savez sa Slobodnom Crnom Gorom. Ključ uspjeha ovog modela je stroga zabrana međusobnog „prolivanja krvi“ u kampanji.
- Široka koalicija pod pritiskom: Ovaj scenario podrazumijeva ponovno sabijanje svih aktera na jednu listu. Iako matematički najsigurniji za sprječavanje rasipanja glasova, ovaj model je politički toksičan. Kampanja zasnovana na lažnim osmijesima i potisnutom bijesu teško može prevariti motivisane birače.
U ovom političkom miješanju karata, manje partije bije bitku za goli politički opstanak. SNP sa svojim prepoznatljivim pragmatizmom prirodno teži savezu sa NSD-om, tražeći sigurnost unutar vladajuće strukture. Ujedinjena Crna Gora Gorana Danilovića, koja tradicionalno insistira na političkoj etici i intelektualnom pristupu, mogla bi biti idealan balans NSD. Partije poput Slobodne CG nemaju luksuz samostalnog nastupa; njihova sudbina direktno zavisi od milosti i procjene procenata velikih lidera.
Upravo u ovom procijepu između sujetnih lidera i ucijenjenih manjih partija otvara se goruće pitanje: Ima li prostora za novu političku snagu?
Odgovor je – da, prostora ima više nego ikada, ali su barijere ogromne. Rezervoar razočaranih apstinenta i glasača koji su 2020. godine sanjali o demontaži sistema, a dobili samo zamjenu partijskih knjižica i neprekidne svađe, prepun je do vrha. Srpsko biračko tijelo u Crnoj Gori pati od hroničnog zamora materijala kada su u pitanju ista lica koja ih predstavljaju decenijama.
Međutim, nova partija bi bila osuđena na propast ako bi se formirala pukim recikliranjem starih, nezadovoljnih kadrova. Da bi privukla apstinente, nova politička snaga mora nastati kao široki narodni pokret, predvođen ljudima sa ličnim i profesionalnim kredibilitetom – ljekarima, profesorima i intelektualcima koji do sada nisu prljali ruke u partijskim kalkulacijama. Ona bi morala da spoji neupitni nacionalni identitet sa modernom naracijom o meritokratiji i ekonomskom preporodu.
Ukoliko se ne pojavi takva nova, svježa snaga, sudbina srpskog političkog korpusa ostaće u rukama zaraćenih strana. Ako Mandić i Knežević ne uspiju da kanališu svoje sukobe i podijele interesne sfere u dvije stabilne kolone, rizikuju opštu političku fragmentaciju. U zemlji gdje se cenzus lako pretvara u giljotinu, svaki prosuti glas manjih partija koje ostanu ispod crte biće direktan poklon političkim protivnicima. Srpske partije u Crnoj Gori zato na ovim izborima ne biraju samo broj mandata – one biraju između političke zrelosti i kolektivnog samoubistva iz zasjede
