Lovac mina „Lyre“ M -648 Ratne mornarice Francuske uplovio je jutros u Boku Kotorsku gdje će do 9. aprila boraviti u luci Kotor.
„Lyre“, kako „Vijesti“ nezvanično saznaju, u Crnoj Gori boravi u višednevnoj posjeti Mornarici VCG, ali i u istraživačkoj misiji ispitivanja podmorja pred ulazom u zaliv Boke Kotorske.
Naime, protivminski ronioci sa tog broda u pratnji kolega iz Crne Gore i pod nadzorom stručnjaka crnogorskog Ministarstva kulture, roniće na poziciji gdje je brod za podvodna istraživanja RM Francuske „Pluton“ u julu 2021. godine vršio pretragu dna mora multibeam sonarom i tom prilikom locirao olupinu za koju oni koji su rukovodili tim istraživanjima uz podršku ekipe Regionalnog centra za podvodna deminiranja iz herceg Noviog (RCUD), smatraju da se možda radi o francuskoj podmornici „Monge“ koja je u vodama jugoistočno od ulaza u Boku, stradala u Prvom svjetskom ratu, decembra 1915. godine.
Na „Mongee“, čija olupina ni preko 100 godina od njenog potonuća nije zvanično još locirana i pouzdano identifikovana, prilikom potonuća te podmornice poginuo je njen komadant – danas jedan od francuskih nacionalnih heroja, poručnik bojnog broda Rolan Morijo.
Na „Mongeu“ koja je u površinskoj plovidbi punila svoje baterije, u noći 29. decembra 1915. oko petnaest milja jugoistočno od ulaza u Boku, naletjela je austrougarska krstrica „Helgoland“ i udarivši je pramcem, nanijela joj teška oštećenja. Francusku podmornicu koja je počela da tone, sa par topovskih hitaca dokrajčio je austrougarski razarač „Balaton“.
Komadant Morijo, u maniru starih kapetana, odbio je da napusti „Monge“ i potonuo je sa svojim brodom na dno Jadrana. Pored njega, stradala su još dva Francuza, a 25 preživjelih spasili su austrougarski ratni brodovi. Zbog svog herojstva, Rolan Morijo je posmrtno odlikovan najvećim priznanjem Francuske Republike – ordenom Legije časti, a Italijani su Morijoa odlikovali Zlatnom medaljom za vojničku hrabrost.
Francuska Ratna mornarica kasnije je čak trima svojima podmornicama dala ime Rolana Morijoa, jednog od svojih najvećih pomorskih heroja. Njegovo i ime njegove podmornice nalaze se na Podmorničkom memorijalu koji je u Tulonu podignut u čast svih u borbi stradalih francuskih podmorničara. Imenom Rolana Morijoa zove se i Centar za obuku posada nuklearnih podmornica RM Francuske u Brestu.
„Vijesti“ posjeduju precizne koordinate olupine koju je prije skoro svije godine u podmorju pred Bokom locirao „Pluton“ i na koju bi se sada tokom boravka lovca mina „Lyre“ u Crnoj Gori, trebalo da spuste francuski i ronioci iz Crne Gore i Slovenije. Olupina se kako nezvanično saznajemo, nalazi na oko 80 metara dubine što ronjenje na njoj čini prilično izazovnim i zahtjevnim.
Dobri poznavaoci podmorske arhelogije i vojnopomorske istorije koje Ministarstvo kulture i Ministarstvo odbrane Crne Gore do sada nisu našli za shodno da uključe u ovaj projekat smatraju da se na toj poziciji uopšte ne nalazi fracuska podmnornica „Monge“. Naime, na tim koordinatama je olupina britanske podmornice H-3 koja je na oko milju jugoistočno od Mamule, potonula 15. jula 1916. kada je upala u jedno od austrougarskih defanzivnih minskih polja pred njihovom vojnopomorskom bazom u Boki, dok se “Monge” nalazi negdje mnogo dalje južno od ove pozicije, u značajno dubljim vodam južnog Jadrana.
