U srpskom političkom prostoru postoji jedna pojava koja se uporno ponavlja — riječ „izdaja“ izgovara se lakše nego ikada, ali se sve rjeđe prati stvarnom političkom odgovornošću. Posebno je to vidljivo kada pojedini Srbi iz Crne Gore olako proglašavaju Aleksandra Vučića izdajnikom zbog kosovske politike, dok istovremeno izostaje i najmanji politički zahtjev da Crna Gora povuče priznanje takozvanog Kosova. Upravo u toj kontradikciji otkriva se dublji problem a to je kriza srpske političke doslednosti.
Jer ako je Kosovo temeljno nacionalno pitanje, onda ono ne može biti problem samo Beograda. Ono mora biti pitanje svakog političkog prostora u kojem živi srpski narod. Sve drugo predstavlja udobnu poziciju moralnog sudije bez stvarne političke odgovornosti.
Ovdje se sudaraju dvije ideje koje već decenijama oblikuju srpsku političku svijest. Prva je avnojevska ona koja prihvata granice nastale u socijalističkoj Jugoslaviji kao konačne i neprikosnovene okvire političkog djelovanja. Druga je srpska integralistička ideja, koja polazi od stava da narod ne prestaje biti jedinstven zato što je podijeljen administrativnim linijama.
AVNOJ nije samo istorijski događaj; on je stvorio novu političku psihologiju. Srpski narod je institucionalno podijeljen, a vremenom je dio elite počeo da te granice doživljava kao prirodne, čak i poželjne. Tako je nastala situacija u kojoj neki Srbi danas snažnije brane republičke okvire nego ideju nacionalnog jedinstva.
Iz te pozicije proizlazi i paradoks savremene politike: od Srbije se očekuje da vodi nacionalnu politiku, ali se istovremeno odbacuje svaka integralistička perspektiva koja bi tu politiku učinila zajedničkom. Srbija treba da nosi teret Kosova, ali Srbi izvan Srbije ne treba da dovode u pitanje odluke svojih država koje su suprotne tom istom nacionalnom interesu, pa tako imamo čestitke Milojka Spajića Kurtiju za tzv dan Kosova a reakcije „spartanskih Srba“ nismo vidjeli. Licemjerno!
Zbog toga to nije integralizam, to je politički komfor i avnojevsko autonomašenje.
Srpski integralizam ne znači rušenje država niti negiranje postojećih granica. On znači nešto mnogo jednostavnije: da nacionalna pitanja ne mogu biti selektivna. Ako je Kosovo pitanje identiteta, onda je ono pitanje svih Srba, bez obzira u kojoj državi žive. U suprotnom, nacionalna politika postaje geografski ograničena, a nacionalna solidarnost deklarativna.
Zato je suštinsko pitanje sledeće: zašto se u Crnoj Gori gotovo nikada ne čuje snažan i kontinuiran zahtjev za povlačenje priznanja Kosova, dok se istovremeno lako dijele etikete izdaje? Odgovor nije jednostavan, ali je očigledan — jer bi takav zahtjev značio izlazak iz avnojevskog političkog komfora i prihvatanje integralističke odgovornosti.
Lakše je kritikovati Beograd nego otvoriti pitanje Podgorice.
Ozbiljna politika počinje tek onda kada kriterijumi postanu jednaki za sve.
Jer ako je priznanje Kosova pogrešno, onda je pogrešno svuda. Ako je nacionalni interes ugrožen, onda je ugrožen bez obzira na državnu adresu.
A ako se ti principi primjenjuju selektivno, onda više ne govorimo o nacionalnoj politici, već o političkom pozicioniranju.
Najveći izazov srpskog naroda danas nije spoljni pritisak, već unutrašnja podijeljenost u shvatanju sopstvenog političkog prostora. Jedni i dalje misle u kategorijama naroda, drugi isključivo u kategorijama republika. Jedni vide Srbe kao jedinstven istorijski subjekt, drugi kao zbir manjina raspoređenih po državama nastalim u dvadesetom vijeku.
I upravo tu leži suština spora.
Sve dok dio srpske političke scene ostaje zarobljen u avnojevskim granicama kao mentalnim okvirima, svaka rasprava o Kosovu biće nepotpuna. Jer integralistička ideja ne traži jednoumlje — ona traži doslednost.
Zato bi, prije nego što se izgovori teška riječ „izdaja“, bilo korisno postaviti pitanje sopstvene političke pozicije: da li smo spremni da isti princip branimo i onda kada od nas traži političku žrtvu?
Bez tog odgovora, svaka velika nacionalna tema ostaje samo prazna retorika.
