Danas, međutim, svjedočimo procesu koji se, bez ikakve dileme, može okarakterisati kao početak artikulisanog srpskog integralizma – procesu koji ima svoje nosioce, svoje simbole i svoje istorijske obaveze.
Ostanak Andrije Mandića u strukturi vlasti nije puka taktička odluka, već strateška nužnost. Srpski narod u Crnoj Gori više nema luksuz da svoje političke predstavnike gura u poziciju vječne opozicije, moralno čiste, ali istorijski besplodne i bez rezultata koji doprinose rešavanju pitanja koje će srpski narod zaštititi od antisrpskih projekata kako iznutra tako i iz regiona.
Učestvovanje u vlasti, uz jasno definisane ciljeve, predstavlja jedini put da se bar jedno suštinsko identitetsko pitanje riješi do 2027. godine. To ne mora biti sve, ali mora biti nešto – srpski jezik, ravnopravna zastupljenost, dvojno državljanstvo , trobojka, institucionalno priznanje istorijske istine ili konačno ukidanje diskriminatorskih praksi koje su decenijama normalizovane.
Mandićev politički put, sa svim svojim iskušenjima, pokazao je da istrajnost u sistemu, daje mogućnost da se srpsko pitanje moguće vrati u centar državne rasprave. Politika nije prostor za moralnu samodovoljnost, već za rezultat. A rezultat je ono što srpski narod u Crnoj Gori dugo čeka.
S druge strane, izlazak Milana Kneževića iz vlasti predstavljao je politički potres koji je imao katalizatorsku ulogu. Pitanja koja su se decenijama postavljala šapatom, odjednom su postala teme javnog i otvorenog sukoba argumenata. Kneževićev potez nije bio bijeg od odgovornosti, već politički čin koji je ogolio licemjerje onih koji su mislili da se srpski identitet može držati u fusnotama koalicionih sporazuma. E pa ne može, vrijeme ispostavljanja računa je došlo i mi kao Srbi želimo da svoj račun naplatimo.
Istorija će pokazati da je upravo taj čin doprinio tome da se srpsko pitanje više ne može gurati pod tepih. U politici je ponekad potreban i udarac šakom o sto, da bi se razgovor nastavio ravnopravno. Milan Knežević je taj udarac zadao u trenutku kada je bilo jasno da tišina postaje previše glasna!
Konačno, govoriti o srpskom integralizmu bez pominjanja Aleksandra Vučića značilo bi svjesno ignorisati realnost regionalne politike. Vučić nije samo predsjednik Srbije; on je simbol kontinuiteta državne brige za srpski narod gdje god on živio. U vremenima u kojima su Srbi u regionu često bili ostavljeni sami sebi, pojava politike koja reaguje, štiti i objedinjuje ima nemjerljiv značaj.
Posebno je ta uloga važna u Crnoj Gori, gdje je srpskom narodu potrebna institucionalna i moralna podrška kako bi se izborio za ravnopravan status koji mu, po svim demokratskim i civilizacijskim normama, pripada. Podrška iz Beograda ne znači miješanje u unutrašnje stvari, već solidarnost naroda koji dijeli jezik, kulturu i istorijsku sudbinu.
Srpski integralizam, kako ga danas razumijem, nije isključiv, niti konfrontacioni projekat.
On je pokušaj da se srpski narod sabere oko minimalnih zajedničkih interesa i da prestane da se izvinjava zbog sopstvenog postojanja. Mandić u vlasti, Knežević kao korektiv i Vučić kao integrativni simbol – to su tri tačke jedne iste političke mape.
Ako do 2027. godine ne budemo u stanju da bar jedno identitetsko pitanje u Crnoj Gori zatvorimo u korist srpskog naroda, onda problem nije u političkim okolnostima, već u nama samima. Istorija, međutim, ne prašta propuštene prilike. Zato je vrijeme da srpski integralizam prestane biti samo ideja i postane politika, dosledna i ona politika koja se ne napušta
