Politička scena u Crnoj Gori prolazi kroz najdublju ideološku transformaciju od obnove nezavisnosti. U samom epicentru ovog seizmičkog pomjeranja nalazi se fraza koja je preko noći postala novi akcioni manifest Srba u Crnoj Gori: „Novi srpski odgovor za novo vrijeme“. Lansiran od strane lidera Nove srpske demokratije (NSD) i predsjednika parlamenta Andrije Mandića, ovaj koncept označava radikalan, hladno proračunat zaokret od dosadašnjeg političkog folklora ka institucionalnom pragmatizmu.
Suština ove strategije može se sažeti u jednu istorijski paradoksalnu, ali politički genijalnu tezu: ako se projektovani planovi ostvare, Srbi iz Crne Gore biće prvi Srbi u Evropskoj uniji.
Međutim, dok posmatrači u Podgorici raspravljaju o tome da li je Mandić preko noći „evropeizovan“, suštinsko pitanje glasi: da li je ovaj zaokret autonomni čin emancipacije ili, pak, najsofisticiraniji politički dogovor sa zvaničnim Beogradom do sada?
Vremena kada su se srpski predstavnici u Podgorici prepoznavali isključivo po bojkotu institucija, šatorima i uličnim protestima očigledno su prošlost. Podržavajući ustavne amandmane koji se tiču pravosuđa i Centralne banke, Mandićev blok je povukao šahovski potez: umjesto da proces evropskih integracija prepusti građanskim i procrnogorskim partijama, on ga je – preoteo.
Narativ da će upravo preko Crne Gore Srbi postati punopravni građani EU prije Srbije nosi ogromnu političku težinu. On skida istorijski „gubitnički žig“ i pozicionira NSD kao konstruktan, državotvorni faktor koji donosi konkretne benefite. No, svako ko vjeruje da se ovakav tektonski zaokret odvija bez znanja i aminovanja svesrpskog političkog centra na Andrićevom vencu, pati od hronične političke naivnosti.
„Novi srpski odgovor“ u svojoj srži nosi obrise dubokog, pragmatičnog dogovora između Andrije Mandića i Aleksandra Vučića. Zašto je zvaničnom Beogradu potrebna teza o „prvim Srbima u EU“?
Ako Srbija zbog pitanja Kosova ima usporen put ka EU, imati „svoje Srbe“ unutar evropskih institucija kroz Crnu Goru predstavlja nevjerovatan geopolitički kapital. Beograd time dobija direktan uvid i uticaj u Briselu, kreirajući svojevrsni pro-srpski lobi unutar same Unije.
Vučić preko kooperativnog Mandića šalje poruku Vašingtonu i Briselu: „Pogledajte, Srbi nisu remetilački faktor, mi ne kočimo Crnu Goru, mi je uvodimo u EU“. To Beogradu kupuje dragocjeno vrijeme i prostor za manevrisanje na drugim regionalnim frontovima.
Dogovor podrazumijeva da se radikalna retorika zvanično penzioniše. Umjesto priče o ugroženosti, prelazi se na priču o institucionalnoj moći. Beogradu je potpuno svejedno da li Srbi u Crnoj Gori vladaju sa trobojkom u rukama ili sa evropskim zvjezdicama, sve dok kontrolišu ključne poluge vlasti, energetski sektor i infrastrukturu.
Postavljajući NSD kao modernu, institucionalnu i evroatlantski prihvatljivu desnicu, Mandić po nalogu stabilnosti čisti teren od ekstremnijih elemenata. To bi trebalo da direktno pogađa struje, koje i dalje insistiraju na tvrdoj, anti-NATO retorici.
Mandićeva poruka unutar srpskog bloka – „ko će starim putem, nek mu je srećan“ – zapravo je eho beogradske realpolitike. Beogradu u Podgorici više nisu potrebni galamdžije i vječiti opozicionari, već ministri, predsjednici upravnih odbora i donosioci odluka.
Međutim, sve se više priča o kontrolisanom političkom inženjeringu sa ciljem da se pokrije cjelokupno prosrpsko glasačko tijelo u Crnoj Gori. Obije partije na terenu nastavljaju da glasaju identično o ključnim pitanjima, a njihovi lideri pažljivo izbjegavaju lični rat i postupke koji bi ugrozili opstanak same vladajuće većine.
Dometi ove politike su enormni, ali hod po žici je izuzetno opasan. Najveća zamka ovog dogovora jeste rizik od gubitka identitetske oštrice na terenu. Glasanjem za evropske agende bez prethodnog ispunjenja starih obećanja (poput ustavnog statusa srpskog jezika), Mandić rizikuje optužbe sopstvene baze za „ideološku izdaju“. Opozicija, predvođena DPS-om, već pokušava da iskoristi ovaj prostor, tvrdeći da Mandić danas sprovodi program Mila Đukanovića iz devedesetih.
Ipak, u politici se računa samo krajnji rezultat. Ako je „Novi srpski odgovor“ zaista sinhronizovani plan Podgorice i Beograda, on predstavlja najzreliju fazu srpske politike u posljednje tri decenije. To je spoznaja da se do nacionalnih ciljeva više ne stiže rušenjem sistema sa ulice, već njegovim preuzimanjem iznutra. Istorijski sat kuca, a vizija u kojoj Srbi iz Crne Gore prvi podižu zastavu u Briselu više ne zvuči kao politička utopija, već kao hladnokrvno dogovoren i proračunat plan dvije adrese.
